Субота, 17 Сакавік 2018

“Тут і здароваму чалавеку цяжка”. Ці магчыма ў Віцебску знайсьці працу чалавеку з псыхічнымі парушэньнямі

Ацаніць гэты матэрыял
(0 галасоў)
Падчас сустрэчы. Эмацыйны выступ Паўла Левінава Падчас сустрэчы. Эмацыйны выступ Паўла Левінава

Ці можа чалавек з псыхічнымі парушэньнямі знайсьці працу ў Віцебску, каб жыць самастойна і адчуваць сябе паўнавартасным грамадзянінам? На гэтае пытаньне спрабавалі адказаць удзельнікі круглага стала, які адбыўся 14 сакавіка ў Тэрытарыяльным цэнтры сацыяльнага абслугоўваньня насельніцтва Першамайскага раёну Віцебску.

У абмеркаваньні праблемы ўзялі ўдзел дырэктар Офісу па правох людзей з інваліднасьцю Сяргей Драздоўскі, каардынатар праектаў прадстаўніцтва ЭЗ у Беларусі Натальля Стасевіч, праваабаронца Беларускага Хэльсынскага камітэту Павал Левінаў, прадстаўнікі Віцебскага клюбнага дому “Крылы Надзеі”, тэрытарыяльнага Цэнтру, мэдычных устаноў Віцебску, людзі з псыхічнымі захворваньнямі.

“Чалавек трапляе на рынак працы. І што далей?..”

На пачатку сустрэчы дырэктар ТЦСАН Першамайскага раёну Віцебску Вольга Гурчанка прызналася, што праблема працаўладкаваньня людзей з мэнтальнымі адхіленьнямі вельмі балючая: “Ёсьць нявырашаныя пытаньні і ў нашым цэнтры, і не таму, што мы ня хочам іх вырашаць. На тое ёсьць аб’ектыўныя прычыны…”

Сустрэчу адкрыла Вольга Гурчанка

“Аб’ектыўныя прычыны” – тут найперш шматлікія абмежаваньні ў заканадаўстве. І гэтая праблема мае ў Беларусі сыстэмны характар.

Як распавяла загадчыца аддзелу дзённага знаходжаньня для інвалідаў ТЦСАН Яна Шляхто, цэнтар у поўным аб’ёме выкарыстоўвае магчымасьць працаўладкоўваць людзей па праграме адаптацыі інвалідаў. Сьцьвярджае, што іх падапечныя вельмі заматываваныя на працу і занятасьць. Але праходзіць год, тэрмін праграмы заканчваецца – і людзі сутыкаюцца са сьцяной незапатрабаванасьці.

“Ён ужо сацыялізаваны, адаптаваны, паўнавартасны супрацоўнік. І вось ён трапляе на рынак працы. І што далей? У цэнтры занятасьці для яго нічога няма…” – распавядае Яна Шляхто.

“Замежны досьвед тут папросту не працуе…”     

Псыхоляг Віцебскага клюбнага дому “Крылы надзеі” Вера Лабейка таксама кажа, што арганізацыя “ў нашым горадзе і ў нашых рэаліях сутыкаецца зь вялікімі цяжкасьцямі”.

Выступае Вера Лабейка ("Крылы Надзеі")

“Гэта сытуацыя, дзе замежны досьвед, такі для нас важны і цікавы, папросту не працуе. Маю на ўвазе рэаліі заканадаўства, а таксама няпростую эканамічную сытуацыю ў Беларусі, і асабліва ў Віцебску. Тут і здароваму чалавеку, з двума ці трыма вышэйшымі адукацыямі, складана знайсьці працу. Што тады казаць пра людзей з псыхічнымі захворваньнямі!” – гаворыць Вера Лабейка.

Пра тое, наколькі карысная праца віцебскіх “Крылаў Надзеі”, кажа ўрач-экспэрт Віцебскай спэцыялізаванай псыхіятрычнай МРЭК Лілія Лапухова: “Бачу па сваіх пацыентах. Чалавек, які прыходзіў прыгнечаны і не падымаў раней нават вачэй, цяпер, пасьля клюбнага дому, прыходзіць і пасьміхаецца. Гэта як цуд!”

Паводле словаў Веры Лабейкі, ужо цягам году, іх падшэфныя (касьцяк – 15 чалавек) аніводнага разу не шпіталізаваліся. За год былі працаўладкаваныя чатыры чалавекі, у тым ліку ў ТЦСАН. Але статут арганізацыі не дазваляе арганізоўваць нават часовых працоўных месцаў.

Акрамя таго, у самога клюбнага дому зараз ёсьць праблемы. “Крылы Надзеі” пачыналі працаваць на базе тэрытарыяльнага цэнтру, і гэта было вельмі арганічнае і карыснае супрацоўніцтва. Але празь некаторы час зьявіліся  пытаньні у кантралюючых органаў: ТЦСАН юрыдычна ня меў права даваць прытулак клюбнаму дому. Заканадаўства – зноў супраць. Цяпер “Крылы Надзеі” шукаюць новае памяшканьне і маюць з гэтым праблемы.

“Калі няма возера, хоць пяць вудачак давай – рыбы ня будзе”

Тэму недапасаванасьці заканадаўства да патрабаваньняў часу працягвае Лілія Лапухова. На яе погляд, кажучы пра працаўладкаваньне людзей з псыхічнымі захворваньнямі, важна мець канчатковую мэту. Але дасягнуць яе перашкаджаюць бар’еры, якія ўзьнікаюць ужо на стадыі прафэсійнага навучаньня. Маем у вобласьці ўсяго тры навучальныя ўстановы (Віцебск, Полацак, Ула), якія павінны даваць гэтым людзям спэцыяльнасьць, але ахапіць адукацыяй усіх інвалідаў ня могуць.

Лілія Лапухова і Павал Левінаў 

“І яшчэ праблема. Скончыў чалавек ліцэй, атрымаў спэцыяльнасьць, а на прадпрыемства цябе прыняць не гатовыя. Нават на тыя, дзе прадугледжаная праца людзей з інваліднасьцю, бо ў іх вельмі жорсткія нормы і патрабаваньні, і некаторыя проста ня ў стане іх вытрымаць, выпрацаваць гэтыя нормы”, – распавяла Лілія Лапухова.

“Вось прыклад таго, што ўсе сфэры разьдзеленыя платамі – мэдыцына, адукацыя, сацыяльная сфэра. І апынаецца, што мы зварылі тое, што потым ніхто ня есьць. Дык пытаньне: чаму мы рыхтуем тое, што непатрэбна? Чаму кожны за сваім плотам? Куды ісьці і з кім размаўляць”, – пыталася на гэта прадстаўніца Эўразьвязу Натальля Стасевіч.

Прадстаўніца ЭЗ Натальля Стасевіч падчас выступу

Праваабаронца Павал Левінаў заўважыў, што добра было б гэтыя пытаньні адрасаваць цяперашняй дэпутатцы Палаты прадстаўнікоў Тацяне Старынскай, былому дырэктару тэрытарыяльнага цэнтру Першамайскага раёну. Супрацоўнікі цэнтру запэўнілі, што Тацяна Аляксандраўна іх часта наведвае і дапамагае парадамі. І каб была на круглым стале, сказала б, што людзям трэба даваць вуду, а ня рыбу.

“І гэта слушна. Але сыстэма міжведамаснага ўзаемадзеяньня не наладжаная. Што можа быць той вудай? Падрыхтоўка і адукацыя. Ідэальна – стварэньне ўмоваў на працоўных месцах. Зараз гэта ёсьць, але адзінкава. А каб гэта працавала, то, паверце, людзі з мэнтальнымі парушэньнямі маглі б даць моцны эканамічны выхлап. А так, на сёньня, утрыманьне аднаго чалавека ў доме-інтэрнаце каштуе каля 500 рублёў на месяц. Дык чаму б нам не перавучыць гэтых людзей?..” – выказала меркаваньне Яна Шляхто.

 Яна Шляхто (справа)

“Вяртаючыся да вуды, не забываем, што, акрамя вудачкі, недзе непадалёку павінна быць возера, а ў ім – рыба. А калі няма возера – хоць пяць вудачак давай, выніку ня будзе”, – зазначыла на гэта Натальля Стасевіч. І заклікала разглядаць рэчы з пункту гледжаньня ўнівэрсальных каштоўнасьцяў правоў чалавека.

Галоўны бар’ер – у чалавечых стасунках

Сяргей Драздоўскі гаворыць, што працаўладкаваньне людзей з інтэлектуальнымі і псыхічнымі парушэньнямі – гэта верхавіна і найважнейшы фактар іх незалежнага пражываньня па-за межамі мэдычных устаноў (дэінстытуалізацыі). Але ў Беларусі з гэтым шмат праблем і бар’ераў. Ці не галоўны зь іх – бар’ер у чалавечых стасунках.

Выступае Сяргей Драздоўскі

Паводле дасьледаваньняў, беларускае грамадзтва ў стаўленьні да людзей з псыхічнымі парушэньнямі расколатае напалам. Каштоўнасьці інклюзіўнага грамадзтва падтрымлівае толькі 51% насельніцтва. І аж 43% (!) выступаюць за ізаляцыю ад грамадзтва людзей з псыхічнымі парушэньнямі. Не такія ўжо мы і талерантныя, аказваецца.  

“Але наўрад ці гэтыя людзі ведаюць статыстку Сусьветнай Арганізацыі аховы здароўя аб тым, што кожны чацьвёрты чалавек у сьвеце, у той ці іншай ступені, мае праблемы з псыхічным здароўем”, – зазначае дырэктар Офісу па правах людзей з інваліднасьцю.

Сяргей Драздоўскі запэўнівае, што дэінстытуалізацыя – гэта не гвалтоўнае навешваньне замкоў на дамы-інтэрнаты, як некаторыя думаюць. Наадварот: гэта стварэньне такіх умоваў у грамадзтве, у якіх чалавеку проста не прыйшлося б адпраўляцца ў інтэрнат на сталае месца жыхарства. І гэта не выключае наяўнасьці і дзейнасьці спэцыялізаваных клінік і ўстаноў.

Падчас сустрэчы

У сувязі з тым, што наша краіна падпісала ў 2015 годзе Канвэнцыю аб правох інвалідаў, у Беларусі ўжо зацьверджаны плян імплемэнтацыі (нацыянальных дзеяньняў), які ўтрымлівае шмат інавацыяў, паведаміў Драздоўскі. Плянам, у прыватнасьці, прадугледжваюцца захады па ўдасканаленьні заканадаўства, гаворыцца ў ім і пра стварэньне спэцыялізаваных майстэрняў, сацыяльных прадпрыемстваў і г.д. У парлямэнце, дарэчы, разглядаецца ўжо праект зьменаў у закон, якія мусяць на юрыдычным узроўні вырашыць праблему дзеяздольнасьці людзей з псыхічнымі парушэньнямі.  

“А вось што да ўмоваў узаемадзеяньня дзяржавы, грамадзтва і астатніх сэктараў, усе нашыя намаганьні, шчыра кажучы, пакуль безвыніковыя. Якім чынам яе забясьпечыць? Гэта пакуль праблема. І вось над чым трэба працаваць”, – падсумаваў Сяргей Драздоўскі.

Сустрэча ў Віцебску прайшла ў межах інфармацыйнай кампаніі “Дэінстытуалізацыя як магчымасьць прасоўваньня правоў чалавека з інваліднасьцю з інтэлектуальнымі і/альбо псыхічнымі парушэньнямі ў Беларусі”, якую ладзіць Офіс па правох людзей з інваліднасьцю.

Зьміцер Міраш, фота аўтара     

2 камэнтары

  • Спасылка на Камэнтар Сания Панядзелак, 19 Сакавік 2018 Дадаў Сания

    Тема психически больных людей сейчас в тренде. Под эту тему запускают проекты. Выделяются колоссальные деньги. Все делается к тому чтоб тема была на ходу. Но. Есть но. Эта сами люди страдающие психическими заболеваниями. Вот о них то по моему ни кто ни когда не подумает. А как на самом деле живут эти люди? Чем они дышут? Что они любят? О чем они думают? Каким они видят мир в котором живут? И т.д. Ведь по сути, разные диагнозы, разные потребности и разные взгляды на мир. То как видят мир простые люди всегда будет отличаться от мира псих.больного. Потому что у псих.больного в основном мировоззрение не запачкано этим миром. Да-да. Не запачкано. Ведь погоня за благосостоянием, деньгами, наживой и прочим что есть в обычном мире, практически отсутствует в нас, псих.больных. Что важно для рядового псих.больного? Вот ведь об этом ни кто не думает. При Советском Союзе они были защищены. Да-да. Не смотря на многие минусы в то время, был единственный плюс. Они были защищены от общества не просто проволкой. А законодательно. Издевательство над психически больным человеком было обременено уголовной ответственностью. Конфиденциальность сохранялась. Их не брали на общую работу, тем самым защищая лишний раз от нападков общества. Ведь по сути своей псих.больные не любят быть с большим количеством людей и чтоб на них много обращали внимание. Это их раздражает. Если брать Шизофреников. Потому что в основном чрез мерное общение, это тягость. Работа в коллективе именно для шизофреников более сложна и давит на психику, чем индивидуально. долгое пребывание на людях приводит их к агрессивности. Не потому что они такие. потому что люди давят на них. Появляются разные мысли и прочее, что служит раздражающим фактором. Обычно Шизофреники доверяют проверенным людям. И все новое их тяготит. хотя и вызывает интерес. Но, после, наоборот. Метод Анны Кудияровой продуктивен и очень подходит для псих.больных с ЗПР находящихся в МСУ. Эти люди очень хотят выйти из спец.учреждения. Выйти в новых мир. потому что жить в тех условиях пожизненно трудно.И она при поддержки своей команды им помогает. Это очень нужное дело для ее специализации. Для той формы работы которую она выбрала. Это хорошо что они постоянно под присмотром. Но. я говорю об ином. Моя тема другая. Это Шизофрения и люди за барьером стационара и клиник. Необходимо помнить, ЗПР и Шизофрения это разное. Ведь и среди Шизофреников тоже разные люди. Я, вот ни когда не смогу водить машину. Не потому что глупая или безграмотная. А потому что нет мозгового "тормоза" на то чтоб тормозить. Может я и рада была бы остановить, но не могу. Скорость меня порабощает. Я,люблю скорость. Но, когда сама за рулем. А сама, это значит ехать не думая ни о чем. Но, это осознавать. А осознавать и принимать решения, разные вещи. В чем то можно принять решения. А в чем то это можно было бы принять, но, увы. Невозможно. Рад бы сделать. Но ни как. Поэтому во многих случаях, есть рассуждения, но нет решительных действий к логическому завершению. Их просто невозможно принять. Тормоз не работает. Поэтому необходимо возобновить опыт Советской медицины, где псих.больных защищали и были с ними гуманнее, чем с другими больными. Псих.больных нужно адаптировать к общей среде жизни через специальные подходы. И не требовать с них в полной мере ответственность, как с других. Ведь это разные взгляды на мир. Разные видения. Псих.больной может быть полезен обществу. Но, требовать с него 100% отдачи нельзя. Так же нельзя лишать их единственного средства финансового источника, из пособия по инвалидности. Необходимо помнить. Что псих.больной даже при логическом мышлении и повышенном акью, все равно остается человеком с психическим заболеванием. Я, не могу сказать что это их не достаток. Скорее, это их образ жизни. Просто то что одни видят сквозь стекло, а другие сквози призму. Необходимо при новом образе жизни защищать права псих.больных, но при этом дать им возможность жить и развиваться. Мне не дали учиться в жизни. Хоть я и любила. Да, для меня трудно усваиваемые предметы точной науки. Но, я очень любила естествознание и природоведение. Все что не обременено точностью, входило в меня спокойно. Как ручеек сухую погоду. Поэтому у шизофреников на ранней стадии можно выявить наклонности к предметам и их развивать. Остальное не войдет. Как не пытайтесь. Можно много приводить примеров и довыдов по котором можно построить определенную систему жизни и обучения таких людей. Но, жаль у меня нет образования чтоб это написать. А то выход знаю, а как его сформулировать, не могу. Может от того при всем моем темпераменте, я все топчусь на одном месте. Да, и поддержки то у меня нет не от кого. Я, всю жизнь одиночка. даже если я и с кем то. То все ровно одна.
    С уважением к вам.

    Паскардзіцца
  • Спасылка на Камэнтар Зьміцер Аўторак, 20 Сакавік 2018 Дадаў Зьміцер

    Сания, а вы з Віцебску? Мне здаецца, што сэнс той сустрэчы, пра якую тут напісала Віцебская вясна, у тым, каб проста абмеркаваць, пагаварыць і сказаць пра тое, што праблема сапраўды існуе. І так проста яна не вырашаецца. твм больш у Беларусі. І гэта, мне падаецца, добры знак - што людзі пачалі пра гэта гаварыць. Я не ведаю, якія грошы ідуць на падобныя праекты. Але згодны з вамі, што да кожнага чалавека, які пакутуе на псіхічнае захворваньне, патрэбны вельмі асьцярожны і індывідуальны падыход. І яшчэ: не думаю, што ў СССР было ўсё так выдатна. Я трохі пажыў у тым часе. У Саюзе пра псіхічна хворых людзей наогул не казалі. Я не веру, што шызафрэнікам у СССР жылося спакойна... Зрэшты, спрачацца не буду. Скажыце, а калі вы з Віцебску, ці наведваеце клубны дом "Крылы Надзеі"?

    Паскардзіцца
Залагініцца каб дадаць камэнтары