Хроніка аднаго «зліву»
Усё пачалося з банальнага інцыдэнту: мужчына здзейсніў дробны крадзеж у краме на 145 рублёў. Камеры зафіксавалі ўсё: і тавар пад курткай, і жонку з маленькім сынам, якія ішлі побач.
Каб знайсці парушальніка, міліцыя канфіскавала запісы і накіравала стоп-кадры ва ўпраўленне адукацыі. Праз кароткі час фота ўжо «гуляла» па Viber-чатах настаўнікаў і выхавацеляў усяго раёна. Жанчына даведалася пра гэта ад калег па працы і выхавацеляў дзіцячага сада, куды ходзіць яе сын. Спроба дамагчыся справядлівасці ў судзе правалілася: Феміда прызнала дзеянні РУУС правамернымі. Суд не задаволіў пазоў жанчыны наконт кампенсацыі маральнай шкоды у сувязі з парушэннем Закона “Аб абароне персанальных дадзеных”.
Юрыдычная пастка: чаму міліцыі «можна ўсё»?
Прававое поле ў Беларусі сёння сканструявана так, што любая спроба абараніць прыватнасць натыкаецца на жалезабетонныя аргументы дзяржорганаў:
- Абавязак «капаць да канца»: Згодна са арт. 2.10 ПІКаАП, орган, які вядзе працэс, абавязаны прымаць «усе меры» для даследавання абставінаў. Паказаць фота настаўніку — гэта «мера», і закон не ўдакладняе, ці дапушчальна пры гэтым выстаўляць на паказ твар дзіцяці.
- Ідэнтыфікацыя праз блізкіх: Ссылаючыся на арт. 25 Закона «Аб органах унутраных спраў Рэспублікі Беларусь”, міліцыя фактычна легалізуе выкарыстанне твараў сваякоў як «зачэпак» для пошуку парушальніка.
- Ігнараванне згоды: Закон аб абароне персанальных даных (арт. 6) дазваляе апрацоўваць вашу біяметрыю без дазволу, калі гэта патрэбна для «выканання паўнамоцтваў».
- Улада сістэмы: Праца камер рэгулюецца Палажэннем № 841, якое наўпрост дае зялёнае святло на выкарыстанне відэа для пошуку асоб, ператвараючы любога мінака ў аб'ект назірання.
Што кажуць праваабаронцы?
Сітуацыя выглядае законнай толькі фармальна. Па сутнасці — гэта грубае парушэнне правоў чалавека.
Каментуе Аляксандр, праваабаронца з 20 гадовым стажам:
«Мы бачым поўнае ігнараванне прынцыпу прапарцыянальнасці. Адміністрацыйная справа аб дробным крадзяжы не павінна станавіцца падставай для публічнай ганьбы ўсёй сям'і. Рассылаць фота дзіцяці — гэта не пошук злачынцы, гэта сацыяльная стыгматызацыя, наступствы якой могуць пераследаваць малога доўгія гады».
Вікторыя Машэй, юрыстка:
«Тут ёсць тонкі момант адказнасці. Міліцыя перакладае віну на выканаўцаў. Важна разумець: калі канкрэтная "Мар'я Іванаўна" выклала службовы ліст у бацькоўскі чат — гэта яе асабістая адказнасць за разгалашэнне. Пазоў аб абароне гонару і годнасці трэба падаць менавіта на такіх "ініцыятыўных" распаўсюднікаў».
Праваабарончы чэк-ліст: як не стаць ахвярай падобнай рассылкі?
Калі вы знайшлі сябе ці сваіх дзяцей у «педагагічных арыенціроўках», дзейнічайце па пунктах:
- Фіксацыя і скарга: Зрабіце скрыншоты чата і пішыце ў Нацыянальны цэнтр абароны персанальных даных. Акцэнтуйце ўвагу на тым, што рассылка фота дзіцяці была лішняй мерай для расследавання дробнага правапарушэння.
- Патрабаванне аб выдаленні: Пасля таго як асоба парушальніка ўстаноўлена, вы маеце законнае права патрабаваць знішчэння вашых даных з усіх неслужбовых перапісак.
- Персанальны пазоў: Памятайце, што міліцыя часта прыкрываецца законам, а вось настаўнік ці дырэктар, які «зліў» даныя ў Viber, — не. Шукайце канкрэтных вінаватых ва ўцечцы.
- Зніжэнне рызык: На жаль, самы дзейны спосаб пазбегнуць рассылкі ў цяперашніх рэаліях — гэта яўка парушальніка ў органы да таго, як яго твар трапіць у «сетку».
Патрэбна дапамога?
Не дазваляйце сістэме беспакарана ўмешвацца ў ваша жыццё. Калі вы сутыкнуліся з самавольствам ці ціскам, звяртайцеся па кансультацыю да праваабаронцаў:
- Юрыст: https://t.me/lex_viasna
- Віцебск: ПЦ «Вясна» (Віцебскае аддзяленне)
Юлія Пятрова